گزارش مراسم بزرگداشت استاد دکتر سید عزت الله عراقی

یاد و خاطره استاد بزرگ حقوق ایران مرحوم دکتر سیدعزت­ الله عراقی با حضور شاگردان، همکاران و خانواده ایشان گرامی داشته شد.

مراسم بزرگداشت استاد بزرگ حقوق ایران دکتر سیدعزت­ الله عراقی همزمان با چهلمین روز درگذشت ایشان با سخنرانی دکتر محمد آشوری استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دکتر گودرز افتخار جهرمی استاد و رئیس سابق دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، دکتر حسنعلی درودیان استاد و رئیس سابق دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دکتر امیرحسین رنجبریان دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، دکتر مرتضی شهبازی­ نیا دانشیار و رئیس دانشکده حقوق دانشگاه تربیت مدرس، دکتر سیدمحمدقاری سیدفاطمی استاد دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی و دکتر سیدمحمد عراقی فرزند استاد فقید دکتر عراقی در سالن فردوسی خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.

در ابتدای این برنامه دکتر محمد جلالی از شاگردان دکتر عراقی و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و دبیر کارگروه حقوق خانه اندیشمندان علوم انسانی به عنوان میزبان برنامه، با قرائت متنی یاد و خاطره استاد مرحوم خویش را گرامی داشت و از ایشان تجلیل نمود و در انتها از اساتید و میهمانان حاضر در جلسه قدردانی کرد.

سپس دکتر محمد آشوری استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران سخنرانی خود را با اشاره به سابقه دوستی 50 ساله خود با مرحوم دکتر عراقی آغاز کرد و از ویژگی­ های شخصیتی ایشان خصائلی همچون عزت نفس، ادراک سریع، تفکر و هوش و حافظه سرشار را برشمرد. وی در ادامه در خصوص ویژگی­های شخصیتی دکتر عراقی گفت: ایشان در عین تقید به اسلام راستین، همیشه بر هویت ایرانی خود تاکید داشتند و همین پایبندی هویت ایرانی بود که ایشان را واداشت تا پس از پایان تحصیل، از اروپا به ایران بازگشت و حتی پس از انقلاب نیز ایران را ترک نکرد. دکتر عراقی ارزش­های ایرانی-اسلامی را با ارزش­های خوب غربی مثل مسئولیت ­پذیری، احترام به کرامت انسانی و دانش­ پروری را با یکدیگر عجین کرده بود.

دکتر آشوری پس از ذکر چند خاطره از دکتر عراقی به سخنان خود خاتمه داد و پس از او، سعید رضادوست با اشاره به هم­زمانی شب عُرس مولانا با این مراسم و علاقه دکتر عراقی به مولوی، ابیاتی از مولانا را برای حضار قرائت کرد.

پس از این بخش، نوبت به سخنرانی دکتر گودرز افتخار جهرمی استاد و رئیس سابق دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی رسید. دکتر افتخار جهرمی در ابتدا مروری بر آثار و تالیفات ماندگار دکتر عراقی در زمینه حقوق کار داشت و در رابطه با خصوصیات اخلاقی ایشان گفت: دکتر عراقی در روابط با افراد مختلف اعم از اساتید و دانشجویان متواضع و نسبت به دوستان خود وفادار بودند. ایشان همچنین یاد استادان خود را گرامی می­داشت و همیشه با احترام از استاد محمود شهابی خراسانی و سیدحسن امامی یاد می­کرد. دکتر عراقی همیشه خوبی­های دیگران را یاد می­کرد؛ در روابط اجتماعی آزادمنش بوده و استقلال رای داشت؛ متدین بود و به اسلام و ایران علاقه داشت. نسبت به مرحوم آیت­ الله طالقانی و مرحوم مهندس بازرگان ابراز علاقه می­کرد اما هیچ­وقت وارد هیچ حزب و دسته­ای نشد.

دکتر افتخار جهرمی در پایان سخنان خود درگذشت دکتر عزت ­الله عراقی را ضایعه بزرگی برای جامعه حقوقی دانست و اظهار داشت که جای خالی ایشان روز به روز بیشتر احساس می­شود.

سپس دکتر حسنعلی درودیان استاد و رئیس سابق دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران سخنرانی خود را آغاز کرد. او در ابتدا ضمن خاطر نشان کردن این نکته که این سخنان را سال گذشته در مراسم نکوداشت دکتر عزت ­الله عراقی در حضور ایشان بیان کرده بود، با اشاره به خاطرات خود با مرحوم دکتر عراقی از جمله هم اتاقی بودن با ایشان گفت: دکتر عراقی پس از انقلاب اسلامی نخستین رئیس دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران بود و من هم در این دوران عهده­ دار سمت معاونت آموزشی و پژوهشی دانشکده بودم. ایشان به دلیل وقار و شخصیت خود در جمع دوستان به "آقا" لقب گرفته بود و در آن زمان به قیمت فرسایش سلامتی­شان، از بسیاری از تندروی­ ها جلوگیری به عمل آورد.

در ادامه دکتر امیرحسین رنجبریان دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و از شاگردان استاد پس از قرائت متنی به نمایندگی از سرکار خانم دکتر مصفا در انجمن ایرانی مطالعات سازمان ملل متحد، در خصوص مرحوم دکتر عراقی گفت: مرحوم استاد از زیاده­گویی و مبالغه در ستایش پرهیز داشتند و همیشه از همه بزرگان به نیکی یاد می­کردند و گوشزد می­کردند که در ستایش باید اندازه نگاه داشت.

دکتر رنجبریان با ذکر این نکته که عدالت اجتماعی کلید واژه­ای است که به درک اندیشه­ های ایشان کمک می­ کند، از جمله ویژگی­ های شخصیتی دکتر عراقی را انسان­ دوستی و نوع­ پروری، نگاه قدیس ­وار به انسان­ها بخصوص فرودستان و زیردستان و دستگیری از هر صاحب­حاجتی به فراخور حال، استغنای طبع، وارستگی و بخشندگی، نیک­­محضری و شوخ­ طبعی و طنازی، شجاعت اخلاقی و استقلال نظر و پایبندی به اصول اخلاقی در همه زمینه­ ها برشمرد و گفت: در زمانی که ایشان به دریافت درجه و نشان علمی نائل شدند، سکه­ هایی که به ایشان اهدا شده بود را به فقیران بخشیدند. ایشان توجه و علاقه خاصی به دانشگاه بخصوص دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران داشت که تا واپسین دم حیات نیز این علاقه ادامه داشت. ایشان بعد از بازنشستگی هم دست از میانه­ روی و اعتدال نکشیدند. بی­ تکلف و فروتن بودند و با آن جایگاه والا و سابقه و تجربه ارزشمند، هیچ وقت به دانشجویان نگاه از بالا نداشتند. ایشان با توجه به تبعیض­ها و تنگناهایی که جامعه -دانسته یا ندانسته- نسبت به دختران تحمیل می­ کرد، توجه خاصی به خانم­ها داشتند تا خود را باور کنند و خودشان را پشتوانه معنوی برای خانم­ها قرار می­ دادند.

این استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران در انتها از پیشنهاد خود به مسئولان دانشکده  مبنی بر برقراری بورس تحصیلی به یاد استادان بزرگ درگذشته ایران خصوصا دکتر عراقی و یا اعطای پاداش­های علمی به دانشجویان برتر در گرایش­ های بخصوصی در رشته حقوق به منظور ماندگاری نام و یاد ایشان، خبر داد.

سپس دکتر مرتضی شهبازی­ نیا دانشیار و رئیس کنونی دانشکده حقوق دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به حضور خود در سازمان تامین اجتماعی در اواخر دهه هفتاد و اوایل دهه هشتاد و مرتبط بودن حوزه کاری خود با تخصص مرحوم دکتر عراقی گفت: در سازمان تامین اجتماعی به طور سنتی به کارکنان و مدیران آموخته بودند که منابع صندوق، منابع بین نسلی است که باید حفظ شود و حفظ این منابع بر هر چیز دیگری اولویت دارد. من دائم با این چالش فکری مواجه بودم که از یک طرف، ما با حقوق بیمه ­شدگان از جمله کارگران روبرو هستیم و از طرفی صندوقی داریم که منابع آن بین نسلی تلقی شده و رویکرد سازمان این است که این منابع باید حفظ شود. جمع این دو عامل به ظاهر متضاد، در کنار یکدیگر بسیار سخت بود. لذا شورایی حقوقی تشکیل دادیم و اولین کسی که به آن دعوت شد دکتر عراقی بود. آن شورا فرصتی فراهم کرد که من چند سال تمرین و تدریس عملی عدالت اجتماعی از منظر ایشان را شاهد باشم. اندیشه­ های ایشان در آن حوزه بسیار راهگشا بود و باعث شد که سازمان تامین اجتماعی حداقل از منظر گفتمانی دچار تغییر شود و حفظ حقوق بیمه ­شدگان به گفتمان اصلی سازمان تبدیل گردد. از لحاظ نظری استاد عراقی رویکری اجتماعی به حقوق داشتند و وقتی متوجه شدند که سازوکار­های حقوق خصوصی در این عرصه کارآمدی ندارد و نمی­ تواند از قشر آسیب ­دیده کارگر به نحو کافی حمایت کند، تلاش کردند که این حوزه را از قلمرو حقوق خصوصی به سمت حقوق عمومی سوق دهند. استاد دکتر عراقی در حوزه خود تاثیرگذار بود و سبب تحول شد و این نعمت بزرگی است که خداوند می­ تواند به یک شخص بدهد که در دوران کوتاه عمر خود بتواند چنین تاثیری بگذارد.

پس از پایان سخنرانی دکتر شهبازی­ نیا، نوبت به سخنرانی دکتر سیدمحمدقاری سیدفاطمی رسید. ایشان در ابتدا با اشاره به تحصیلات همزمان حوزوی و دانشگاهی خود گفت: در زندگی علمی او از لحاظ شخصیتی بسیار بر من تاثیر گذاشتند؛ در حوزه علمیه مرحوم آیت­ الله ­العظمی منتظری و در دانشگاه هم مرحوم دکتر عراقی. این دو بزرگوار در خصلت­هایی مانند صداقت، فروتنی، خوش­ مشربی و حقیقت­ پویی قلندرانه با یکدیگر اشتراک داشتند.

دکتر سیدفاطمی با شرحی از غزل حافظ شیرازی مفهوم قلندر را توضیح داد و نتیجه­ گیری کرد: مسئولیت انسانی و فاعلیت اخلاقی آن امانتی بود که بر دوش انسان­ها افتاد و انسانیت انسان نیز در گرو آن مسئولیت اخلاقی است. ثمره انسان اخلاقیِ مسئولیت­ پذیرِ صلح­طلب در عشق به انسانیت ظاهر می­شود و قلندی استاد عراقی در حقیقت ­پویی، حقیقت طلبی، صلح­ جویی و ریاگریزی استاد تجلی پیدا کرده بود.

پایان بخش این مراسم، سخنرانی دکتر سیدمحمد عراقی فرزند استاد فقید دکتر سیدعزت ­الله عراقی بود. او در ابتدای سخنان خود با بیان اینکه شکل­ گیری و تکوین خصوصیات پدر در دو خط زمان و دیگری مفهوم قابل تبیین است، گفت:  ایشان در سال 1319 در خانواده­ای روحانی در کرمان زاده شدند و قحطی ­های پس از شهریور 1320 و  حوادث دهه 30 مثل مسائل ملی شدن صنعت نفت، باعث شکل گرفتن حساسیت نسبت به رنج و فقر مردم و اهمیت یافتن امور اجتماعی و سیاسی در وجود ایشان شد. پس از اینکه ایشان در دانشکده حقوق دانشگاه تهران پذیرفته شدند و با بورس دولت ایران برای ادامه تحصیل راهی فرانسه شدند، با دوران اوج آرمان­خواهی در شکل­ها و گونه­ های مختلف در اروپای دهه 60 روبرو می­شوند و علی رغم علاقه خاصی که به مسائل اجتماعی و سیاسی داشتند، نه در دوره­ای که در دانشکده حقوق دانشجو بودند و نه در دوره حضور در فرانسه، دامن خود را از ورود به داستان­ های سیاسی پاک نگاه داشتند. ایشان طبع و خوی مهربان و انسانی داشتند اما دریافته بودند که صرف حسن نیت و انسان دوستی نمی ­تواند به جامعه خدمت کند. لذا به سراغ دانش می­ روند که در خلال آن بتوان به مردم خدمت کرد. ایشان صرفا دانشمند نبودند بلکه فرزانگی در وجود ایشان بود. یکی از ویژگی­ های ایشان این بود که به آفت دچار شدن به تصویر غیرواقعی از خود بر اثر القائات اطرافیان آگاه بود. ایشان سیستم مراد و مریدی را برای هر دو طرف آسیب­ زا می­ دانستند. ایشان همچنین تنگ­ حوصلگی و پرخاش را برای رسیدن به آرمان اجتماعی توصیه نمی­ کردند بلکه صبوری را توصیه می ­کردند و هیچ وقت ثبات رأیی که در مورد مسئله انسان و جامعه و کمک به انسان داشت را از دست ندادند و به افراط­ گری های مختلفی که در دوران عمر خود با آن مواجه بودند، دچار نشدند. ایشان در شرایطی که می­ توانست به یک تغییر امیدوار شود، جانب واقع ­بینی را نگه می­داشت و در شرایطی که از هر تغییری ناامید می­ شد، امید خود را حفظ می­ کرد. ایشان مهری بی­ حد داشت و سرنوشت و رسالت خودشان را تربیت انسان می­ دانست و بزرگترین منشأ تغییر را تغییر در اذهان انسان­ ها می­ دانستند.

او در پایان سخنان خود از خانه اندیشمندان علوم انسانی، دانشکده حقوق دانشگاه تهران، انجمن ایرانی مطالعات سازمان ملل و انجمن حقوق شناسی تشکر کرد و ابراز امیدواری کرد که اسبابی فراهم شود که طرز تلقی ایشان از حقوق یعنی نگاه اجتماعی و جامعه­ محور به حقوق ادامه یابد که این بزرگترین مایه تسلای ما و بزرگترین امید خود مرحوم دکتر عراقی برای آینده است.

روابط عمومی

شماره تماس : 88911611-021

آدرس : تهران، خیابان استاد نجات الهی (ویلا) , نبش ورشو، پلاک 2

پست الکترونیک :info@ihht.ir

تلگرام: https://telegram.me/iranianhht

اینستاگرام:  https://instagram.com/iranianhht.ir

تمامی حقوق این وب سایت متعلق به خانه اندیشمندان علوم انسانی می باشد.

نقشه